Praca instalatora elektrycznego w terenie stawia przed sprzętem pomiarowym zupełnie inne wymagania niż pomiary warsztatowe czy laboratoryjne. Deszcz, mróz, upadki, pył, wilgoć to codzienność na budowach, w szafach technicznych na zewnątrz czy podczas prac montażowych na wysokości. Jaki multimetr sprawdzi się w takich warunkach i na co zwrócić uwagę przy zakupie? Wszystkiego dowiesz się w poniższym artykule.

Spis treści:

1. Czy multimetr uniwersalny sprawdzi się w trudnych warunkach?
2. Na co zwrócić uwagę przy wyborze miernika terenowego?
3. Najlepsze multimetry do pracy w terenie. Przegląd multimetrów na TIM.pl
4. Jak dbać o multimetr używany w terenie?
5. Pytania i odpowiedzi - FAQ

Czy multimetr uniwersalny sprawdzi się w trudnych warunkach?

Standardowy multimetr warsztatowy to zazwyczaj urządzenie zaprojektowane do pracy w kontrolowanych warunkach w suchym, czystym pomieszczeniu, w stabilnej temperaturze. Takie mierniki mają plastikową obudowę bez dodatkowych zabezpieczeń, podstawowe uszczelnienia (jeśli w ogóle) i nie są przystosowane do ekstremalnych warunków.

Czy taki sprzęt przetrwa sezon na budowie? Prawdopodobnie nie. Zabrudzenie styków pyłem, wilgoć, pęknięcie obudowy po upadku…to najczęstsze przyczyny awarii uniwersalnych multimetrów używanych w terenie.

Multimetr terenowy to zupełnie inna kategoria sprzętu. Wzmocniona konstrukcja, uszczelnienia chroniące przed pyłem i wodą, odporna na wstrząsy obudowa czy też czytelny wyświetlacz w każdych warunkach oświetleniowych. To minimum, jakiego można oczekiwać od profesjonalnego miernika terenowego.

Przykłady z placu budowy

Praca elektryka to nie tylko praca w suchym i czystym miejscu, ale często praca w deszczu, śniegu, mrozie. Standardowy multimetr po kilku miesiącach takiej eksploatacji zaczyna "kaprysić". Wyświetlacz blednie, przełącznik funkcyjny zacina się a pomiary stają się niedokładne. Multimetr terenowy z certyfikatem IP67 pracuje w tych samych warunkach przez lata bez żadnych problemów.

Instalator systemów fotowoltaicznych pracujący latem w pełnym słońcu potrzebuje wyświetlacza, który pozostanie czytelny nawet przy 40°C i bezpośrednim świetle słonecznym. Uniwersalny miernik z podstawowym LCD może w takich warunkach przestać poprawnie wyświetlać cyfry.

Na co zwrócić uwagę przy wyborze miernika terenowego?

Najważniejsze parametry to:

• odporność IP,
• wzmocniona obudowa,
• czytelność wyświetlacza.

Odporność IP

Norma IP (Ingress Protection) określa stopień ochrony obudowy przed wnikaniem ciał stałych i cieczy. Dla multimetru terenowego minimalna wartość to IP54, ale profesjonaliści powinni wybierać IP65 lub wyżej.

• IP54 - ochrona przed kurzem (nie całkowita) i bryzgami wody z dowolnego kierunku. Wystarczy do pracy w lekkim deszczu i zapylonym środowisku.
• IP65 - pełna ochrona przed kurzem i strumieniem wody pod ciśnieniem. Możesz „przemyć” miernik pod kranem, pracować w ulewnym deszczu.
• IP67 - całkowita ochrona przed kurzem i czasowe zanurzenie w wodzie (do 1m głębokości przez 30 minut). Jeśli multimetr wpadnie do kałuży, po wyjęciu będzie działał normalnie.

W praktyce multimetr z IP67 wytrzyma praktycznie wszystko, co może spotkać instalatora w terenie. Od pracy w błocie po przypadkowe zalanie wodą. Polecam więc ten wybór jeżeli dysponujesz odpowiednimi środkami jest to najlepsza opcja, ponieważ inwestycja się zwróci sama (Jak dobrać multimetr do pracy instalatora? Przegląd najważniejszych funkcji)

Wzmocniona obudowa

Gumowa, antypoślizgowa obudowa to standard w multimetrach terenowych. Chroni przed uderzeniami i zapewnia pewny chwyt nawet w mokrych rękawicach. Najlepsze modele mają dodatkowe narożniki uderzeniowe, czyli elementy z miękkiego silikonu absorbujące energię upadku. Dobrze jakby i Twój multimetr posiadał taki element ochronny. W praktyce zdarzyło mi się, że miernik przez moją nieuwagę spadł mi na ziemię. Ochroniła go gumowa obudowa.

Producenci profesjonalnych multimetrów terenowych testują je na upadki z wysokości 2-3 metrów na betonową podłogę. Zwykły warsztatowy miernik taki test zwykle kończy pęknięciem obudowy lub uszkodzeniem wyświetlacza.

Czytelność wyświetlacza

W terenie pracujesz w różnych warunkach oświetleniowych od ciemnej piwnicy po pełne słońce w południe.

• Podświetlenie - nie opcja, a konieczność. Najlepsze to LED o regulowanej jasności z automatycznym wyłączaniem.
• Duże cyfry - wysokość cyfr minimum 15-20mm pozwala odczytać wynik sprawniej.
• Kontrast - ekrany o wysokim kontraście pozostają czytelne nawet w pełnym słońcu, gdy standardowy LCD "blednie".
• Podwójny wyświetlacz - niektóre modele terenowe pokazują jednocześnie dwa parametry (np. napięcie i częstotliwość), co przyspiesza diagnostykę.

Jeżeli zastanawiasz się nad wyborem multimetru z podświetleniem i bez podświetlenia, wybór jest jasny. Multimetr z podświetleniem zawsze okaże się lepszy. Nie zliczę ile razy podczas usterki u klienta była całkowita ciemność bo „korki wystrzeliły”. Multimetr z podświetleniem okazuje się niezbędny w takich sytuacjach. Szczególnie przy usterkach, gdzie trzeba działać „ tu i teraz, aby przywrócić zasilanie (Multimetr dla elektryka - cyfrowy czy analogowy?) Rozwiewam kwestię w tym artykule.

Funkcje pomiarowe przydatne w terenie

Według mnie decydując się na multimetr terenowy, poza standardowymi pomiarami (napięcia, prądu i rezystancji) warto rozważyć poniższe opcje. Warto jednak dostosować funkcje do rzeczywistych Twoich potrzeb i warunków środowiskowych pracy.

• Test ciągłości z głośnym buzzerem - pracując w hałaśliwym środowisku budowy musisz usłyszeć sygnał bez przykładania ucha do miernika.
• Automatyczny dobór zakresu (autorange) - gdy pracujesz w rękawicach lub na wysokości, nie chcesz przekręcać pokrętła szukając właściwego zakresu.
• Funkcja HOLD (zamrożenie wyniku) - nieoceniona gdy mierzysz w trudno dostępnym miejscu i nie możesz jednocześnie patrzeć na wyświetlacz.
• Latarka LED - wbudowana latarka oświetlająca miejsce pomiaru. Wydaje się drobiazgiem, ale gdy mierzysz w ciemnej szafie rozdzielczej jedną ręką trzymając sondy, drugą latarkę docenisz tę funkcję. Polepsza też bezpieczeństwo w przypadku gdy musisz precyzyjnie dotknąć sondą punktu pomiarowego. Szczególnie jeżeli chodzi o zacienione miejsca.
• Bezkontaktowe wykrywanie napięcia (NCV) - szybkie sprawdzenie czy przewód jest pod napięciem bez konieczności dotykania sondami. Jest to dość fajna sprawa, ponieważ nie musisz mieć dodatkowego przyrządu do szybkiej i sprawnej analizy braku obecności napięcia np. na przewodzie.

Najlepsze multimetry do pracy w terenie. Przegląd multimetrów na TIM.pl

Jak dbać o multimetr używany w terenie?

Konserwacja i transport

Nawet najlepszy multimetr terenowy wymaga odpowiedniej dbałości. Powinien być przechowywany w twardym futerale, ponieważ mimo odpornej obudowy w walizce narzędziowej narażony jest na nacisk ciężkich narzędzi i kontakt z ostrymi przedmiotami.

Po pracy w zakurzonym środowisku należy regularnie czyścić urządzenie, przecierając je wilgotną ściereczką, ponieważ osadzający się pył może z czasem powodować problemy z przełączaniem zakresów. Jeśli multimetr zostanie zamoczony, nawet przy klasie IP67, warto po powrocie z budowy pozostawić go do wyschnięcia w ciepłym pomieszczeniu, unikając jednak grzejników i suszarek, które mogą osiągać temperatury powyżej 60^oC i uszkodzić elektronikę.

Należy także regularnie sprawdzać stan przewodów pomiarowych, będących najsłabszym ogniwem, szczególnie w miejscach zgięć i przy wtyczkach, ponieważ uszkodzona izolacja stanowi poważne zagrożenie.

Dodatkowo nie powinno się zwlekać z wymianą baterii, ponieważ jej „wyciek” może uszkodzić komorę baterii. Generalnie zaleca się wymianę baterii co 6–12 miesięcy lub w momencie pojawienia się symbolu niskiego naładowania. W praktyce mogę Ci powiedzieć, że warto mieć zawsze zapasowe baterię ze sobą w skrzynce narzędziowej, ponieważ często słaby stan poziomu baterii znacząco fałszuje wynik pomiaru. Osobiście, gdy tylko pojawi się stan o niskim poziomie baterii niezwłocznie wymieniam ją na nową. Mam w tedy pewność, że wykonywane pomiary są zawsze prawidłowe.

Jak zabezpieczyć multimetr przed uszkodzeniem?

• Zawsze transportuj w etui w miarę możliwości i dostępności. Multimetr luzem w torbie z młotkiem i śrubokrętem długo nie „pożyje”.
• Unikaj ekstremalnych temperatur w przechowywaniu. Mówiąc prościej, multimetr terenowy może pracować w mrozie, ale przechowywanie w zamarzniętym samochodzie przez całą zimę nie jest najlepszym pomysłem. Baterie nie lubią mrozu.
• Nie zostawiaj w bezpośrednim słońcu. W upalne dni samochód nagrzewa się do 70-80^oC. Nawet wytrzymały multimetr może ucierpieć w takich warunkach.
• Jeśli multimetr był używany w wilgotnych warunkach, przed schowaniem do etui pozostaw go na kilka godzin w suchym miejscu. Zamknięta wilgoć to idealne środowisko dla korozji, szczególnie dla multimetrów cyfrowych.
• Profesjonalny sprzęt wymaga okresowej kalibracji. Koszt 100-200 zł raz w roku to niewiele w porównaniu z pewnością, że pomiary są dokładne.

Pytania i odpowiedzi - FAQ

Co oznacza norma IP w multimetrze?

Norma IP (Ingress Protection) składa się z dwóch cyfr określających stopień ochrony obudowy:

Pierwsza cyfra (0-6) - ochrona przed ciałami stałymi:

• 0: brak ochrony,
• 1: ochrona przed przedmiotami >50mm,
• 2: ochrona przed przedmiotami >12,5mm,
• 3: ochrona przed przedmiotami >2,5mm,
• 4: ochrona przed przedmiotami >1mm,
• 5: ochrona przed kurzem (wnikanie ograniczone),
• 6: całkowita pyłoszczelność.

Druga cyfra (0-8) - ochrona przed cieczami:

• 0: brak ochrony,
• 1: ochrona przed pionowo spadającymi kroplami,
• 2: ochrona przed kroplami spadającymi pod kątem 15^o,
• 3: ochrona przed deszczem,
• 4: ochrona przed bryzgami z każdego kierunku,
• 5: ochrona przed strumieniem wody,
• 6: ochrona przed silnym strumieniem wody,
• 7: ochrona przed czasowym zanurzeniem (do 1m),
• 8: ochrona przed trwałym zanurzeniem.

Przykład: IP67 = całkowicie pyłoszczelny + odporny na czasowe zanurzenie do 1m głębokości.

Jeżeli jesteś elektrykiem pracującym w terenie minimalna zalecana norma multimetru dla Ciebie według mnie to IP54, optymalnie IP65 lub IP67.

Czy multimetr terenowy musi mieć True RMS?

To, czy multimetr True-RMS jest potrzebny, zależy od rodzaju wykonywanej pracy. Nie jest konieczny, jeśli działasz głównie przy standardowych instalacjach mieszkaniowych 230/400 V, wykonujesz pomiary prostych obwodów oświetleniowych i gniazd wtykowych oraz sprawdzasz ciągłość czy podstawowe parametry. W takich instalacjach napięcie ma zwykle kształt sinusoidalny, więc zwykły multimetr zapewnia wystarczająco dokładny pomiar.

Natomiast multimetr True-RMS jest niezbędny, gdy pracujesz przy instalacjach przemysłowych z falownikami, obwodach z dużą liczbą zasilaczy impulsowych, układach opartych na tyrystorach, triakach czy sygnałach PWM. Przy instalacjach fotowoltaicznych z inwerterami lub sterownikach silników elektrycznych również jest on niezbędny. W takich zastosowaniach przebiegi napięcia i prądu bywają odkształcone, dlatego tylko multimetr True-RMS poda prawidłowy wynik, podczas gdy zwykły miernik może zafałszować pomiar nawet o 40%. Postęp technologiczny jest tak dynamiczny, że warto jednak zainwestować wyższą kwotę i wybrać multimetr z True-RMS.

Jako ciekawostkę mogę powiedzieć, że jeżeli kupujesz multimetr już typowo terenowy w segmencie 400zł +, większość modeli ma już True-RMS. To obecnie standard, więc warto mieć "na zapas" nawet jeśli obecnie nie jest Ci potrzebne.

Czy multimetr do pracy w terenie może pracować w niskich temperaturach?

Każdy multimetr posiada określony zakres temperatury pracy i przechowywania, podany w specyfikacji urządzenia.

Standardowe modele zwykle działają poprawnie w temperaturach od 0^oC do +4^oC, a przechowywać je można w zakresie od –20^oC do +60^oC. Multimetry terenowe mają rozszerzone możliwości. Typowe modele pracują od –10^oC do +50^oC, a wersje przystosowane do ekstremalnych warunków takie jak np. Fluke 28-II – od –15^oC do +55^oC, przy zakresie przechowywania od –40^oC do +70^oC. W praktyce oznacza to, że przy temperaturze około –5^oC zwykły multimetr może działać mniej efektywnie, czyli reagować wolniej z powodu spowolnionego wyświetlacza LCD. Ponad to charakteryzować się obniżoną dokładnością pomiaru, szybciej rozładowywać baterię, a w skrajnych przypadkach całkowicie odmówić działania.

Multimetr terenowy w takich warunkach zachowuje normalną funkcjonalność. Jednak przy –20^oC nawet on może napotkać problemy. Jeśli regularnie wykonujesz pomiary w tak niskich temperaturach, np. zimą w północnej Polsce lub podczas prac w chłodniach, warto rozważyć użycie modelu z lepszą specyfikacją temperaturową.

Szczególnie wrażliwe na mróz są baterie alkaliczne mogą tracić do 50% pojemności przy –15^oC, podczas gdy litowe lepiej znoszą niskie temperatury i mogą pracować nawet przy –20^oC. Ważne jest również, aby nie przenosić zziębniętego multimetru bezpośrednio do ciepłego pomieszczenia, ponieważ skraplająca się wilgoć może uszkodzić elektronikę; najlepiej pozwolić mu powoli się ogrzać w cieple przez jakiś czas.

Dla osoby początkującej i do większości wykonywanych prac elektro-instalatorskich sprawdzi się multimetr o klasycznej specyfikacji temperaturowej. Sam korzystam z „klasycznych” wersji multimetrów i w zupełności ich zakres temperaturowy wystarcza.

Patryk Berliński - ElektroTechniczni.pl Właściciel firmy ElektroTechniczni i aktywny członek Stowarzyszenia Elektryków Polskich (SEP) - oddział Warszawski. Prowadzi szkolenia dla elektryków oraz osób pracujących przy instalacjach i urządzeniach elektroenergetycznych. Doświadczenie zdobywał m.in. w Polskich Sieciach Elektroenergetycznych (PSE) oraz Tramwajach Warszawskich (TW). Firma ElektroTechniczni posiada certyfikat ISO 9001:2015 na usługi szkoleniowe, potwierdzający najwyższe standardy jakości świadczonych szkoleń i usług.