TIM SA - wysyłamy produkty w 24h

Urządzenia przeznaczone do łączenia i przerywania połączeń w ramach sieci często bywają mylone. Rozłącznik, wyłącznik i odłącznik mają inne zadania w ramach sieci, a znajomość ich działania wpływa na bezpieczeństwo użytkowników. Poznaj podstawowe podobieństwa, różnice i obszary zastosowania tych urządzeń.

Spis treści:

1. Co to jest rozłącznik?
2. Czym jest wyłącznik?
3. Odłącznik - czym się charakteryzuje?
4. Parametry i budowa urządzeń łączeniowych
5. Jak dobrać odpowiednie urządzenie do instalacji?
6. Czym różnią się od siebie rozłącznik, wyłącznik, odłącznik – tabela

Co to jest rozłącznik?

Rozłącznik to aparat łączeniowy przeznaczony do ręcznego załączania i rozłączania obwodu elektrycznego. Rozłącza zasilanie wybranej części instalacji, rozdzielnicy, maszyny lub urządzenia przez operatora.

UWAGA: Nie należy go jednak traktować jak wyłącznika nadprądowego, ponieważ zazwyczaj nie służy do samoczynnej ochrony obwodu przed przeciążeniem lub zwarciem.

Jaka jest funkcja rozłącznika?

Funkcją rozłącznika jest kontrolowane przerwanie lub połączenie obwodu i zapewnienie bezpiecznego odseparowania od zasilania konkretnego obwodu albo części instalacji. Dzięki temu można wykonać prace serwisowe, konserwacyjne albo odłączyć dany fragment instalacji w przypadku awarii. Dla skutecznego działania rozłącznik musi być dobrany do parametrów obwodu (wyjątkiem jest rozłącznik bezpiecznikowy).

Gdzie jest wykorzystywany rozłącznik?

Rozłącznik jest wykorzystywany w obszarach, gdzie (w większości przypadków, oprócz rozłączników automatycznych) trzeba ręcznie i jednoznacznie odłączyć zasilanie wybranej części instalacji. Pełni funkcję aparatu manewrowego i serwisowego, a najczęściej można spotkać takie urządzenia w następujących częściach sieci:

• rozdzielnicach niskiego napięcia – jako aparaty główne lub sekcyjne do odcinania zasilania wybranej części instalacji,
• złączach kablowych – do rozłączania i separowania fragmentów sieci lub obwodów zasilających,
• układach zasilania maszyn – jako element umożliwiający bezpieczne odłączenie urządzenia przed serwisem,
• instalacjach przemysłowych – do odłączania obwodów technologicznych, napędów, linii produkcyjnych i szaf sterowniczych,
• instalacjach fotowoltaicznych – jako rozłączniki po stronie AC lub DC, dobrane do parametrów konkretnego układu,
• układach zasilania awaryjnego – czyli przy agregatach, UPS-ach lub przełączaniu sekcji zasilania,
• obwodach technicznych budynku – tam, gdzie potrzebne jest lokalne, czytelne odłączenie zasilania urządzenia lub grupy odbiorników.

Jakie prądy wyłącza rozłącznik?

Rozłącznik wyłącza prądy robocze w granicach wartości, do których został zaprojektowany i dopuszczony przez producenta. Najczęściej wartość znamionowa wynosi od kilkunastu amperów w aparaturze modułowej do kilku tysięcy amperów w rozłącznikach przemysłowych. Urządzenie tego typu może rozłączać obwód pod obciążeniem tylko wtedy, gdy jego parametry znamionowe odpowiadają warunkom pracy instalacji. Należy pamiętać, że w większości instalacji standardowy rozłącznik współpracuje z bezpiecznikami lub innymi aparatami ochronnymi.

Czym jest wyłącznik?

Wyłącznik to aparat przeznaczony do załączania i wyłączania obwodu, a w zależności od typu także do samoczynnego przerwania zasilania w sytuacji przeciążenia, zwarcia lub innego stanu nieprawidłowego. W odróżnieniu od rozłącznika wyłączniki selektywne mogą też pełnić funkcję ochronną.

Wyłączniki stosuje się do realizacji następujących zadań:

• ochrony przewodów i odbiorników przed przeciążeniem,
• szybkiego odłączenia obwodu przy zwarciu,
• ochrony użytkowników przed skutkami prądów upływu,
• zabezpieczania silników, maszyn i układów technologicznych,
• rozdziału i kontroli zasilania w rozdzielnicach,
• ograniczenia zakresu awarii do konkretnego obwodu lub sekcji instalacji.

Typy wyłączników

Typ wyłącznika dobiera się do rodzaju chronionego obwodu, spodziewanych prądów zwarciowych i funkcji, jaką aparat ma pełnić w instalacji. Przy zakupie wyłącznika trzeba dobrać nie tylko prąd znamionowy, ale też charakterystykę działania, zdolność zwarciową, liczbę biegunów i przeznaczenie aparatu.

Najczęściej można spotkać następujące typy:

• wyłącznik nadprądowy – chroni obwód przed przeciążeniem i zwarciem, dlatego jest podstawowym zabezpieczeniem w instalacjach niskiego napięcia,
• wyłącznik różnicowoprądowy – wykrywa prąd upływu i odłącza zasilanie, gdy pojawia się ryzyko porażenia lub uszkodzenia izolacji,
• wyłącznik różnicowoprądowy z członem nadprądowym – łączy funkcję RCD i zabezpieczenia nadprądowego w jednym aparacie,
• wyłącznik mocy – stosowany w rozdzielnicach głównych i instalacjach o większych prądach, gdzie wymagana jest wysoka zdolność łączeniowa,
• wyłącznik silnikowy – zabezpiecza silnik przed przeciążeniem, zwarciem i zanikiem fazy,
• wyłącznik awaryjny – służy do szybkiego zatrzymania maszyny lub odłączenia zasilania w sytuacji zagrożenia.

Szukając więcej informacji na ten temat, sprawdź też, jak działa wyłącznik różnicowoprądowy.

Odłącznik - czym się charakteryzuje?

Odłącznik jest urządzeniem przeznaczonym głównie do odizolowania części instalacji od napięcia bez rozłączania prądu roboczego. Ma za zadanie stworzenie bezpiecznej przerwy izolacyjnej, dlatego stosuje się go zwykle wtedy, gdy obwód został już wcześniej wyłączony innym aparatem.

Odłączniki są bardzo ważne zwłaszcza w energetyce i rozdzielniach, gdzie izolowanie obwodu ma kluczowe znaczenie dla prac eksploatacyjnych.

Kiedy i gdzie odłącznik znajduje zastosowanie?

Odłącznik znajdzie zastosowanie się w obszarach, gdzie trzeba bezpiecznie odseparować fragment instalacji lub tor prądowy od reszty układu na obwodach już pozbawionych napięcia. Stosuje się go przede wszystkim w rozdzielniach średniego i wysokiego napięcia, stacjach transformatorowych czy układach zasilania przemysłowego.

Odłączniki wykorzystuje się do:

• separacji transformatorów, pól rozdzielczych i linii zasilających,
• przygotowania obwodu do prac konserwacyjnych,
• zwiększenia bezpieczeństwa obsługi rozdzielni,
• rozdziału sekcji w układach energetycznych.

Jakie są różne rodzaje odłączników?

Odłączniki różnią się przede wszystkim konstrukcją, poziomem napięcia, sposobem napędu i miejscem pracy w instalacji.

Najczęściej wyróżnia się:

• odłączniki wnętrzowe – przeznaczone do pracy w rozdzielniach i pomieszczeniach technicznych,
• odłączniki napowietrzne – stosowane w sieciach zewnętrznych, liniach i stacjach elektroenergetycznych,
• odłączniki jednobiegunowe i wielobiegunowe – dobierane do układu sieci i liczby torów prądowych,
• odłączniki ręczne – obsługiwane mechanicznie przez operatora,
• odłączniki z napędem silnikowym – umożliwiające zdalne sterowanie,
• odłączniki z uziemnikiem – pozwalające dodatkowo uziemić odłączony fragment instalacji.

Parametry i budowa urządzeń łączeniowych

Konstrukcja i parametry urządzeń łączeniowych decydują o tym, w jakich warunkach mogą bezpiecznie pracować. W budowie tych urządzeń bardzo ważne są styki robocze, mechanizm napędowy i zaciski przyłączeniowe, a w części aparatów także komory gaszeniowe.

Porównując rozłączniki, warto zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• prąd znamionowy – określa, jaki prąd aparat może przewodzić w normalnych warunkach pracy,
• napięcie znamionowe – musi odpowiadać napięciu instalacji AC lub DC,
• kategorię użytkowania – określa, przy jakim rodzaju obciążenia aparat może pracować (rezystancyjnych, indukcyjnych lub silnikowych),
• zdolność łączeniową – wskazuje, jakie prądy aparat może bezpiecznie załączać i rozłączać,
• liczbę biegunów – dobieraną do układu sieci i liczby torów prądowych,
• zdolność zwarciową – szczególnie ważną w przypadku wyłączników pełniących funkcję ochronną.

Tworząc profesjonalną sieć elektryczną, warto wiedzieć, jakie wyłączniki i rozłączniki zastosować do stworzenia bezpiecznej instalacji.

Jak dobrać odpowiednie urządzenie do instalacji?

Dobór urządzenia powinien być podyktowany przede wszystkim funkcją przewidzianą dla niego w danym obwodzie. Jeśli aparat ma pełnić funkcję ochronną, zwykle potrzebny będzie odpowiedni wyłącznik. Jeżeli natomiast celem jest rozłączanie obwodu w warunkach pracy, właściwym wyborem będzie rozłącznik dobrany do kategorii użytkowania. Z kolei, gdy priorytetem jest separacja i bezpieczeństwo prac eksploatacyjnych, zastosowanie znajduje odłącznik. A w niektórych instalacjach trzeba zastosować wszystkie rodzaje aparatów.

Czym różnią się od siebie rozłącznik, wyłącznik, odłącznik – tabela

Rozłącznik, wyłącznik i odłącznik różnią się przede wszystkim funkcją w instalacji. Poniższa tabela pomaga szybko uporządkować najważniejsze różnice.

Najczęściej zadawane pytania o rozłączniki, wyłączniki i odłączniki – FAQ

Jaka jest różnica pomiędzy rozłącznikiem a bezpiecznikiem?

Rozłącznik służy do ręcznego załączania i rozłączania obwodu, a bezpiecznik do ochrony instalacji przed skutkami przeciążenia lub zwarcia. Standardowy rozłącznik nie reaguje samoczynnie na wzrost prądu, dlatego nie zastępuje zabezpieczenia nadprądowego.

Czy wyłącznik zabezpiecza instalację?

Wyłącznik może zabezpieczać instalację, ale zależy to od jego typu i funkcji. Wyłącznik nadprądowy chroni przewody przed przeciążeniem i zwarciem, wyłącznik różnicowoprądowy reaguje na prąd upływu, a wyłącznik silnikowy zabezpiecza silnik przed przeciążeniem i zanikiem fazy. W związku z tym nie każdy wyłącznik pełni funkcję ochronną w takim samym zakresie, dlatego zawsze trzeba sprawdzić jego parametry, charakterystykę i przeznaczenie.

Arkadiusz Mędrzak Specjalista w zakresie budownictwa i odnawialnych źródeł energii. Wiedzę zdobywał na studiach z zakresu budownictwa. Jego styl tworzenia treści jest klarowny i konkretny. Pasjonują go nowoczesne rozwiązania z zakresu smart home. Wolny czas lubi spędzać w ogrodzie, przy dobrej książce czy aktywności fizycznej.